فرش های دستباف نماد هنر، فرهنگ و اصالت ایرانی هستند. اما همانطور که با ارزش اند، بسیار هم آسیبپذیرند. اگرچه کیفیت فرش به بافت، طرح، جنس و رنگ بستگی دارد، اما در فرآیند بافت یا نگهداری، ممکن است دچار عیوبی شوند. در این مقاله به ۳۰ مورد از مهمترین عیب ها و خرابی های رایج در فرش های دستباف و روش های اصلاح آنها میپردازیم.
[ شستشوی فرش دستباف: نکات بسیار مهم ]
اگر طرح فرش برگرفته از فرهنگ و سنت ایرانی نباشد یا از الگوهای وارداتی تقلید شده باشد، از ارزش تجاری آن (مخصوصاً در بازار جهانی) کاسته میشود.
عوامل متعددی چون استفاده از ابزار معیوب، عدم تناسب خامه با رجشمار و بیدقتی در چلهکشی باعث کاهش کیفیت نهایی فرش میشود.
استفاده از مواد اولیه نامتناسب با رجشمار موجب میشود فرش بیش از اندازه دراز شود.
عدم دقت در زدن دفتین یا تطابق نداشتن بافت با نقشه، باعث میشود نقوش قرینه نباشند یا گلها ناقص دیده شوند.
برعکس بالا زدگی، این عیب در اثر استفاده از متریال نامتناسب با رجشمار موجب کوتاه شدن قالی میشود.
استفاده از چله ضخیمتر از استاندارد، قالی را سبک و توخالی کرده و دوام آن را کاهش میدهد.
کوبیدن بیش از حد دفتین (بهخصوص در مناطق خاص مانند بیجار) باعث میشود لبه های فرش لوله شده یا انحراف عرضی پیدا کنند.
اگر مرکز فرش متقارن نباشد یا در جای درست بافته نشود، اصطلاحاً فرش “ترنج ندارد” و این به عدم تقارن طرح اشاره دارد.
در اثر استفاده از قیچی کند و مهارت پایین در پرداخت، سطح فرش ناهموار و موجدار میشود.
صرفهجویی در مواد و زمان موجب پودگذاری بعد از چند رج میشود که باعث ضعف ساختاری در فرش خواهد شد.
اگر بخشی از زمینه فرش نسبت به بقیه قسمتها خلوتتر باشد، فرش از زیبایی و انسجام طرحی برخوردار نیست.
بافت توسط دو بافنده با تکنیک و قدرت متفاوت، باعث ناهماهنگی در کل ساختار قالی میشود.
تفاوت محسوس در رنگ بخشهایی از فرش که گاهی تا نیمی از سطح آن را شامل میشود.
کوتاه شدن بیش از حد پرز در زمان پرداخت که فرش را خشن، ضعیف و بیدوام میکند.
خطهای ناهماهنگ رنگی در فرش به دلیل رنگرزی ناصحیح و نفوذ نکردن رنگ به مغز خامه.
عدم تناسب رنگ ترنج، لچکها یا حاشیه با متن باعث کاهش ارزش بصری فرش میشود.
عدم تقارن در چهارگوش فرش و بلندتر یا کوتاه تر بودن یک ضلع نسبت به ضلع مقابل.
ناهمخوانی طولی دو طرف فرش که در نتیجه آن، یک سمت بلندتر از سمت دیگر دیده میشود.
بر اثر طولانی شدن زمان بافت یا تغییر شرایط محیطی، چلهها شل شده و منجر به ضعف ساختاری فرش میشوند.
عدم رعایت اندازه استاندارد در طول و عرض باعث میشود فرش غیرقابل استفاده یا نامناسب برای بازار شود.
بافت بیش از حد متراکم در یک قسمت خاص از فرش که باعث سفتی یا خم شدن آن قسمت میشود.
در اثر مشکلات چلهکشی، استفاده از دار نامناسب یا بافت غیریکسان، فرش کج یا خمیده میشود.
استفاده از طرح ساده یا تک رنگ در زمینه فرش باعث کاهش جلوه هنری آن شده و ارزش بازار را پایین میآورد.
بلند بودن گوشهای از فرش نسبت به دیگر زوایا که فرش را نامتقارن جلوه میدهد.
فرشهایی که از نقشههای نامتوازن یا فاقد ریشه فرهنگی استفاده میکنند، بیروح و کمارزش محسوب میشوند.
بهویژه در کنارهها یا به علت دوخت نادرست در پایینکشی، ممکن است فرش دچار پارگی یا سوراخ شود.
استفاده از گرههای جفتی یا تکنیکهای غیرمجاز مانند بیگره بافی، باعث افت کیفیت و کاهش طول عمر فرش میشود.
اگر گرهها بهدرستی کشیده نشوند، گرهها شل میمانند و زود باز میشوند که باعث سستی بافت خواهد شد.
پرداخت ناصحیح و بیش از حد کوتاه کردن پرز فرش باعث کاهش زیبایی و دوام آن میشود.
یکی از رایجترین و خطرناکترین آسیبها در نگهداری فرش. رطوبت بالا، عدم گردش هوا و شرایط انبار نامناسب باعث حمله بید و قارچ میشود. برای جلوگیری باید فرشها را در محیط خشک نگهداری کرده و ماهیانه بررسی شوند.
فرش های دستباف علاوه بر زیبایی و ارزش هنری بالا، به مراقبت و دقت زیادی در بافت و نگهداری نیاز دارند. شناسایی و رفع به موقع این عیوب، نه تنها به حفظ کیفیت و ارزش فرش کمک میکند، بلکه از افت قیمت و آسیب های جدی جلوگیری میکند. اگر فرش نفیسی دارید و میخواهید از آن به خوبی مراقبت کنید، تماس بگیرید از خدمات حرفهای قالیشویی صمیم برای ترمیم، شستشو و نگهداری آن استفاده کنید.